# लोणार सरोवर माहिती

Lonar Crater Lake Information in Marathi

Author: Vivek Kadam (विवेक कदम), Content Manager, Webcof
Source: https://marathitravel.com/lonar-lake/
Updated: 2026-11-08

उल्कापातातून तयार झालेलं लोणार सरोवर: खारं-अल्कधर्मी पाणी, गुलाबी पाण्याची गोष्ट, दैत्यसूदन मंदिर, विवराभोवतीची मंदिरं, उतरायची वाट, कसं जायचं, खर्च आणि काळजी.

## थोडक्यात

- कुठे: लोणार, बुलढाणा जिल्हा; जालन्यापासून साधारण ८०-९० किमी, संभाजीनगरपासून साधारण १६०-१७० किमी
- पायथ्याचं गाव: लोणार गाव (एमटीडीसी रिसॉर्ट जवळ)
- वर कसं जायचं: विवराच्या काठावरून पायवाटेने खाली सरोवरापर्यंत, साधारण ३०-४५ मिनिटं; वर येताना जास्त वेळ
- किती वेळ लागतो: अर्धा ते एक दिवस
- कधी जायचं: ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी
- तिकीट: विवर आणि मंदिरं साधारण मोफत; अभयारण्याचे नियम लागू

> **सध्याची स्थिती (२०२६):** सरोवराची पाण्याची पातळी २०-२५ फुटांनी वाढल्याने काठावरची काही जुनी मंदिरं पाण्याखाली गेली आहेत आणि काही वाटा बदललेल्या असू शकतात. सरोवरात आंघोळ मनाई आहे. जाण्याआधी लोणार वनविभाग किंवा एमटीडीसीमध्ये वाटांची स्थिती विचारा.

लोणार म्हणजे विदर्भ-मराठवाड्याच्या सीमेवरचं, उल्का आदळून तयार झालेलं गोल विवर आणि त्यात खाऱ्या-अल्कधर्मी पाण्याचं सरोवर. काठावरून खाली पाहिलं की हिरवीगार वाटी आणि मधे पाणी. विवराभोवती यादव-चालुक्य काळातली अनेक मंदिरं, त्यातलं दैत्यसूदन मंदिर सगळ्यात सुंदर. हे सरोवर अभयारण्य, रामसर पाणथळ स्थळ आणि राष्ट्रीय भू-वारसा स्मारक आहे.

## थोडक्यात

| | |
|---|---|
| कुठे | लोणार, बुलढाणा जिल्हा |
| विवराचा व्यास | साधारण १.८ किमी |
| जवळचं स्टेशन | जालना (साधारण ८०-९० किमी) |
| संभाजीनगरहून | साधारण १६०-१७० किमी, ३.५-४ तास |
| पुण्याहून | साधारण ३८०-४०० किमी |

## फिरायचा क्रम (एक दिवस)

| वेळ | काय |
|---|---|
| सकाळी ७-८ | एमटीडीसीजवळच्या पॉइंटवरून विवराचं दृश्य |
| ८-९ | पायवाटेने खाली सरोवराकडे (वाटाड्यासोबत) |
| ९-११ | काठावरची मंदिरं (कमळजा देवी इ.), पक्षी |
| ११-१२:३० | वर चढ |
| १-२ | जेवण |
| ३-४ | दैत्यसूदन मंदिर (गावात) |
| ४:३०-६ | धार मंदिर (झरा), सूर्यास्ताला काठावरचा पॉइंट |

## किती खर्च येतो?

| खर्च | अंदाजे |
|---|---|
| विवर, मंदिरं | साधारण मोफत |
| स्थानिक वाटाड्या (ग्रुपसाठी) | ₹३००-६०० |
| संभाजीनगरहून टॅक्सी (जाऊन-येऊन) | ₹४,५००-६,५०० (गाडीमागे) |
| एमटीडीसी/लॉज (रात्र) | ₹१,५००-३,००० |
| जेवण | ₹२००-४०० |

## सुविधा

- एमटीडीसी रिसॉर्ट विवराच्या काठाजवळ; गावात लॉज आणि हॉटेल्स.
- खाली सरोवराजवळ पाणी, खाणं काही मिळत नाही.
- उतरण-चढण दमवणारी; ज्येष्ठांनी वरच्या पॉइंट्सवरूनच बघावं.

## कधी जायचं

- **ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी:** हवा छान, विवर हिरवं, स्थलांतरित पक्षी.
- **मार्च ते जून:** विदर्भाचं प्रचंड ऊन; पहाटेच फिरा.
- **पावसाळा:** हिरवाई सुंदर, पण वाटा घसरड्या आणि पाण्याची पातळी वाढलेली.

## या चुका टाळा

- **दुपारी खाली उतरणं:** परत चढताना उन्हात दमछाक होते.
- **सरोवरात हात-पाय धुणं, आंघोळ:** मनाई; पाणी खारं-अल्कधर्मी आहे.
- **वाटाड्याशिवाय काठावरच्या जंगलवाटांवर:** वाटा फुटतात.
- **मंदिरांत कचरा, दिवे-अगरबत्ती पाण्यात सोडणं.**

## जवळपास अजून काय बघायचं

- **[शाळेच्या सहलीसाठी ठिकाणं](/school-trip-places-in-maharashtra/):** मुलं काय शिकतील, एसटी सवलत.
- **[हिवाळ्यात फिरायची ठिकाणं](/winter-places-in-maharashtra/):** किल्ले, कोकण, जंगल आणि लेणी.
- **[शेगाव](/shegaon-gajanan-maharaj/):** साधारण १२०-१३० किमी.
- **सिंदखेड राजा:** जिजाऊंचं जन्मस्थान, साधारण ६०-७० किमी.
- **[अजिंठा लेणी](/ajanta-caves-information-in-marathi/):** संभाजीनगरच्या वाटेवर (सोमवारी बंद).
- **[नागपूर एका दिवसात](/nagpur-one-day-trip/):** विदर्भ ट्रिपसाठी.

## लोक नेहमी विचारतात

### लोणार सरोवर कसं तयार झालं?

हजारो वर्षांपूर्वी एक उल्का बेसाल्टच्या जमिनीवर आदळली आणि साधारण १.८ किमी व्यासाचं गोल विवर तयार झालं; त्यात पाणी साचून सरोवर झालं. बेसाल्टमधलं असं विवर फार दुर्मिळ आहे.

### लोणारचं पाणी गुलाबी का झालं होतं?

जून २०२० मध्ये पाणी काही आठवडे गुलाबी-लाल झालं होतं. खाऱ्या पाण्यातल्या सूक्ष्मजीवांमुळे (हॅलोआर्किया) आणि उन्हाने पाणी आटल्यामुळे हे झालं; पावसानंतर रंग पुन्हा नेहमीसारखा झाला.

### लोणार सरोवरात उतरता येतं का?

विवराच्या काठावरून खाली सरोवरापर्यंत पायवाट आहे, पण सरोवरात आंघोळ किंवा पोहणं मनाई आहे. हे अभयारण्य आणि रामसर स्थळ आहे.

### लोणारची पाण्याची पातळी का वाढली आहे?

मागच्या काही वर्षांत जास्त पाऊस आणि आजूबाजूचे झरे उघडल्यामुळे पातळी २०-२५ फुटांनी वाढली, आणि काठावरची काही जुनी मंदिरं पाण्याखाली गेली. यावर उच्च न्यायालयात सुनावणी सुरू आहे.

## स्रोत

- [Wikipedia: Lonar Wildlife Sanctuary](https://en.wikipedia.org/wiki/Lonar_Wildlife_Sanctuary)
- [Deccan Herald: Temples submerged as Lonar water level rises (Jan 2026)](https://www.deccanherald.com/amp/story/india%2Fmaharashtra%2Ftemples-submerged-as-water-level-in-maharashtras-lonar-lake-rises-3871565)
- [ThePrint: Lonar water level up 20–25 feet (Mar 2026)](https://theprint.in/india/wildlife-dept-nod-to-be-sought-to-pump-out-water-from-lonar-lake-in-maharashtra-minister/2877039)
