# तिकोना किल्ला माहिती

Tikona Fort Information in Marathi

Author: Vivek Kadam (विवेक कदम), Content Manager, Webcof
Source: https://marathitravel.com/tikona-fort/
Updated: 2026-11-08

पवना धरणाजवळचा त्रिकोणी तिकोना (वितंडगड): इतिहास, गडावर काय बघायचं, तिकोनापेठहून चढ, किती वेळ, पाणी आणि मुक्काम. सगळं मराठीत.

## थोडक्यात

- कुठे: पवना धरणाजवळ, मावळ, पुणे जिल्हा
- पायथ्याचं गाव: तिकोनापेठ
- वर कसं जायचं: पायवाट आणि शेवटी कातळात खोदलेल्या खड्या पायऱ्या
- किती वेळ लागतो: चढायला ४५ मिनिटं ते १ तास, गड बघायला २-३ तास
- कधी जायचं: ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी

पवना धरणाच्या काठावर, त्रिकोणी बालेकिल्ल्यासह उभा असलेला तिकोना. पुण्या-मुंबईहून एका दिवसात होणारा, फार लांब नसलेला पण शेवटच्या खड्या पायऱ्यांमुळे थरार देणारा गड. वरून पवना धरण, तुंग, लोहगड, विसापूर असा मावळचा मोठा पट दिसतो.

## इतिहास

पायथ्याची कार्ला, भाजे, बेडसे ही बौद्ध लेणी बघता हा भाग खूप जुना आहे, आणि गडही साधारण ८०० ते १००० च्या दरम्यानचा मानला जातो.

- **१५८५:** निजामशाहीच्या ताब्यात.
- **१६५६-५७ च्या सुमारास:** शिवाजी महाराजांनी गड स्वराज्यात आणला आणि नाव ठेवलं **वितंडगड**.
- **१६६५:** पुरंदरच्या तहात गड मुघलांना द्यावा लागला; १६७० पर्यंत मराठ्यांनी तो परत मिळवला.
- **१६८२:** संभाजी महाराज आणि औरंगजेबाचा मुलगा शहजादा अकबर यांची भेट इथे झाली, असं सांगितलं जातं.
- **१८१८:** इंग्रजांनी गड घेतला.

## गडावर काय बघायचं

1. **पालथा दरवाजा:** बोगद्यासारखा, गुहेतून जाणारा पहिला दरवाजा.
2. **चपेटदान मारुती:** एकाच दगडात कोरलेली ७-८ फूट उंच हनुमानाची मूर्ती.
3. **तळजाई गुहा:** पाच दालनांची गुहा, देवीची मूर्ती आणि छतावर कोरलेलं कमळ. कोरड्या ऋतूत इथे मुक्काम करता येतो.
4. **बालेकिल्ल्याच्या पायऱ्या:** कातळात खोदलेल्या, अरुंद आणि खड्या पायऱ्या. हाच तिकोनाचा सगळ्यात थरारक भाग.
5. **त्र्यंबकेश्वर (महादेव) मंदिर आणि तळी:** माथ्याजवळचं लहान मंदिर आणि पिवळसर पाण्याचं "वरण तळं".
6. **गडावरून दिसणारं दृश्य:** पवना धरण, तुंग, लोहगड, विसापूर आणि संपूर्ण मावळ.

## कसं जायचं

**आपल्या गाडीने:** पुण्याहून पौड-जवण किंवा कामशेत-पवनानगरमार्गे तिकोनापेठ. साधारण ६० किमी, दोन तास.

**लोकलने:** पुणे-लोणावळा लोकलने कामशेत, तिथून काळे कॉलनी/पवनानगर बस आणि पुढे तिकोनापेठ.

**तुंग-तिकोना:** अनुभवी ट्रेकर्स तुंग आणि तिकोना एकाच दिवसात करतात.

## कधी जायचं

- **ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी:** बेस्ट वेळ. हवा थंड आणि वाट कोरडी.
- **पावसाळा:** गड आणि धरण सुंदर दिसतं, पण बालेकिल्ल्याच्या पायऱ्या घसरड्या होतात. रेलिंग धरूनच चढा.
- **उन्हाळा:** सकाळी लवकर चढा.

## फिरायचा क्रम

| वेळ | काय |
|---|---|
| सकाळी ८ | तिकोनापेठ पार्किंग |
| ८-९ | चढ, वाटेत चिलखती बुरुज आणि दरवाजा |
| ९-९:३० | कातळातल्या खड्या पायऱ्या, बालेकिल्ला |
| ९:३०-१०:३० | त्र्यंबकेश्वर मंदिर, टाकी, पवना धरणाचं दृश्य |
| १०:३०-११:३० | उतराई; दुपारी पवना धरण |

## किती खर्च येतो?

| खर्च | एका माणसाचा अंदाजे |
|---|---|
| पुण्याहून गाडी (४ जणांत वाटून, ~१२० किमी) | ₹२५०-४०० |
| कामशेतहून रिक्षा (वाटून) | ₹१००-२०० |
| पवना कॅम्पिंग (असल्यास, रात्र) | ₹१,०००-२,००० |

## सुविधा

- तिकोनापेठेत छोटी हॉटेल्स आणि पार्किंग.
- गडावर विकत काहीच नाही.

## जवळपास अजून काय बघायचं

- **[तुंग किल्ला](/tung-fort/):** पवनेच्या पलीकडचा कठीणगड.
- **[नवशिक्यांसाठी सोपे ट्रेक](/easy-treks-in-maharashtra/):** पहिल्या ट्रेकसाठी ८ किल्ले.
- **[पवना लेक कॅम्पिंग](/pawna-lake-camping/):** धरणाकाठी एक रात्र.
- **[मोरगिरी किल्ला](/morgiri-fort/):** पवना खोऱ्याच्या दक्षिणेला.
- **[इंदोरी किल्ला](/indori-fort-information-in-matahi/):** तळेगावजवळचा भुईकोट.
- **[लोहगड](/lohagad-fort/) आणि [विसापूर](/visapur-fort/):** समोरच दिसणारे दोन मोठे गड.
- **[बेडसे लेणी](/bedse-caves-information-in-marathi/), [भाजे लेणी](/bhaja-caves/), [कार्ला लेणी](/karla-caves/):** जवळपासची बौद्ध लेणी.
- **पवना धरण:** संध्याकाळी काठावर कॅम्पिंग खूप लोकप्रिय.
- **[कामशेत पॅराग्लायडिंग](/kamshet-paragliding/):** मावळातच, ऑक्टोबर ते मे.

## या चुका टाळा

- **पायऱ्यांवर गर्दीत घाई:** शेवटच्या पायऱ्या खड्या आणि अरुंद.
- **पवना धरणात पोहणं:** दर वर्षी बुडण्याच्या घटना.
- गडावर दुकानं नाहीत. खाणं आणि पुरेसं पाणी सोबत ठेवा.
- बालेकिल्ल्याच्या पायऱ्यांवर गर्दी असेल तर एकावेळी एकाच दिशेने जा; लहान मुलांचा हात धरा.
- तळजाई गुहेजवळच्या तळ्याचं पाणी पिण्यायोग्य नाही.

## लोक नेहमी विचारतात

### तिकोना किल्ला कुठे आहे?

पुणे जिल्ह्यात, मावळ भागात, पवना धरणाजवळ. पुण्याहून साधारण ६० किमी आणि मुंबईहून साधारण १२६ किमी. पायथ्याचं गाव तिकोनापेठ.

### तिकोना चढायला किती वेळ लागतो?

तिकोनापेठहून पहिल्या (पालथा) दरवाजापर्यंत साधारण ४५ मिनिटं. बालेकिल्ल्याच्या शेवटच्या खड्या पायऱ्यांसह वर पोहोचायला एक तास. सगळा गड बघायला २-३ तास.

### तिकोनाला वितंडगड का म्हणतात?

१६५६-५७ च्या सुमारास शिवाजी महाराजांनी हा गड स्वराज्यात आणला आणि त्याचं नाव वितंडगड ठेवलं. त्रिकोणी आकारामुळे लोक त्याला तिकोना म्हणतात.

### तिकोनावर पाणी आणि मुक्काम आहे का?

गडावर कातळात खोदलेली पाण्याची टाकी आहेत, पहिल्या दरवाजानंतरच्या टाक्याचं पाणी चांगलं आहे. पावसाळा सोडून तळजाई गुहेत १०-१५ जण राहू शकतात.

### तिकोनाला ट्रेनने कसं जायचं?

पुणे-लोणावळा लोकलने कामशेत स्टेशन, तिथून बस किंवा रिक्षाने पवनानगर-तिकोनापेठ.

### तिकोना नवशिक्यांसाठी चांगला आहे का?

हो. चढ एक तासाचा आहे आणि शेवटच्या खड्या पायऱ्यांना रेलिंग आहे. पावसात पायऱ्या घसरड्या होतात.

## स्रोत

- [Durg Bharari: Tikona / Vitandgad](https://durgbharari.in/tikona/)
