# विशाळगड किल्ला माहिती

Vishalgad Fort Information in Marathi

Author: Vivek Kadam (विवेक कदम), Content Manager, Webcof
Source: https://marathitravel.com/vishalgad-fort/
Updated: 2026-11-10

कोल्हापूरजवळचा विशाळगड: पन्हाळ्याहून सुटका आणि पावनखिंड, बाजीप्रभू-फुलाजीप्रभूंची समाधी, पूल आणि पायऱ्यांची वाट, वेळ, खर्च, गर्दीचे दिवस आणि पन्हाळा-पावनखिंडसोबत प्लॅन.

## थोडक्यात

- कुठे: कोल्हापूरपासून साधारण ७६-८० किमी, मलकापूरमार्गे; रत्नागिरीपासून साधारण ९० किमी
- पायथ्याचं गाव: गजापूर बाजूने पायथ्याचं पार्किंग
- वर कसं जायचं: दरीवरचा पूल ओलांडून दगडी पायऱ्या; साधारण २० मिनिटांत मुंढा दरवाजा
- किती वेळ लागतो: मुख्य ठिकाणं बघायला ३-४ तास; पूर्ण गड ४-६ तास
- कधी जायचं: ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी; जुलैमध्ये पावनखिंड मोहीम
- तिकीट: प्रवेश शुल्क नाही; पार्किंगचं छोटं शुल्क
- वेळ: दिवसा (साधारण सकाळी ६ ते संध्याकाळी ६)

> **जाण्याआधी:** २०२४ आणि २०२५ मध्ये विशाळगडावरची अतिक्रमणं हटवण्याची कारवाई झाली; अशा काळात आणि मोठ्या कार्यक्रमांच्या दिवशी (विशेषतः जुलैमधल्या पावनखिंड स्मृतिदिनाजवळ) प्रवेशावर तात्पुरते निर्बंध येऊ शकतात. जायच्या आधी कोल्हापूरच्या स्थानिक बातम्या बघा. गडावर एटीएम नाही; रोख पैसे सोबत ठेवा.

कोल्हापूरच्या पश्चिमेला, सह्याद्रीच्या कड्यावर, कोकणाच्या तोंडावर उभा विशाळगड. जुनं नाव खेळणा. मराठ्यांच्या इतिहासातला एक सगळ्यात थरारक प्रसंग इथे संपतो: पन्हाळ्याचा वेढा फोडून निघालेले शिवराय रात्रभर पावसात धावत इथे पोचले, आणि मागे घोडखिंडीत बाजीप्रभूंनी प्राण दिले. गडावर आजही त्या दोघा भावांच्या समाध्या आहेत.

## थोडा इतिहास

विशाळगड बाराव्या शतकात शिलाहार राजा भोज (दुसरा) याने बांधल्याचं मानलं जातं. पुढे यादव, बहमनी, आदिलशाही अशा अनेकांकडे गेला. १६५९ मध्ये छत्रपती शिवाजी महाराजांनी तो जिंकून नाव विशाळगड ठेवलं. १३ जुलै १६६० च्या रात्री पन्हाळ्याहून सुटून महाराज इथे पोचले; पावनखिंडीत बाजीप्रभू देशपांडे आणि फुलाजीप्रभू देशपांडे धारातीर्थी पडले. औरंगजेबाच्या मोहिमेत काही काळ हा गड मराठ्यांच्या कारभाराचं केंद्रही होता.

## गडावर काय बघायचं

- **दरीवरचा पूल आणि पायऱ्या:** गडाकडे जाताना दोन डोंगरांमधल्या दरीवरून पूल.
- **मुंढा दरवाजा:** पायऱ्या चढल्यावरचा मुख्य दरवाजा.
- **बाजीप्रभू आणि फुलाजीप्रभूंच्या समाध्या:** गडावरचं सगळ्यात महत्त्वाचं ठिकाण.
- **अमृतेश्वर मंदिर, नृसिंह मंदिर, हनुमान मंदिर.**
- **अर्धचंद्र विहीर आणि वाड्याचे अवशेष.**
- **दर्गा:** हजरत मलिक रेहान यांचा दर्गा; अनेक भाविक इथे येतात.
- **कड्यावरून दृश्य:** एका बाजूला कोकण, दुसऱ्या बाजूला घाटमाथा.

## कसं जायचं?

- **कोल्हापूरहून:** कोल्हापूर-मलकापूर-गजापूर-विशाळगड (साधारण ७६-८० किमी, २-२.५ तास).
- **पुण्याहून:** साधारण ३१० किमी (कोल्हापूरमार्गे).
- **रत्नागिरीहून:** साधारण ९० किमी, आंबा घाटमार्गे.
- **एसटीने:** कोल्हापूरहून विशाळगडसाठी थेट एसटी (कमी फेऱ्या) किंवा मलकापूरपर्यंत आणि पुढे जीप.

## एका दिवसाचा प्लॅन: पन्हाळा-पावनखिंड-विशाळगड

| वेळ | कुठे | किती वेळ |
|---|---|---|
| सकाळी ७ | कोल्हापूरहून [पन्हाळा](/panhala-fort/) | २-३ तास |
| १०.३० | पन्हाळा → मलकापूर → पावनखिंड स्मारक (विशाळगडच्या अलीकडे) | दीड तास प्रवास, ४५ मिनिटं स्मारक |
| १ | मलकापूर किंवा गडाच्या पायथ्याला जेवण | १ तास |
| २.३० | विशाळगड | २.५-३ तास |
| ५.३० | परत कोल्हापूर | २-२.५ तास |

## किती खर्च येतो?

| खर्च | एका माणसाचा अंदाजे |
|---|---|
| स्वतःची गाडी, कोल्हापूरहून (४ जण, ये-जा) | ₹३००-५०० |
| कोल्हापूरहून टॅक्सी, पूर्ण दिवस (गाडीमागे) | ₹२,५००-३,५०० |
| एसटी, कोल्हापूर ते विशाळगड | ₹१००-१५० एकीकडे |
| पार्किंग | ₹३०-५० |
| जेवण | ₹१५०-३०० |
| प्रवेश शुल्क | नाही |

## सुविधा

- **खाणं:** पायथ्याला आणि गडावर छोटी हॉटेलं, चहा; मलकापूरमध्ये जास्त पर्याय.
- **राहणं:** आंबा परिसरात रिसॉर्ट आणि होमस्टे.
- **पाणी:** विकत मिळतं; तरी सोबत ठेवा.
- **स्वच्छतागृह:** मर्यादित.
- **पैसे:** एटीएम नाही.

## कधी जायचं?

- **ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी:** आरामात फिरायला.
- **जुलै (पावनखिंड स्मृतिदिन, १३-१४ जुलैच्या आसपास):** पन्हाळा-पावनखिंड-विशाळगड पायी मोहीम; गड आणि रस्त्यावर प्रचंड गर्दी, पोलीस बंदोबस्त.
- **पावसाळा:** वाटेत धबधबे, पण पायऱ्या निसरड्या आणि धुकं.

## गर्दी

उरसाच्या काळात आणि जुलैमधल्या स्मृतिदिनाला प्रचंड गर्दी. शनिवार-रविवारी भाविक आणि पर्यटक. आठवड्यात सकाळी शांत.

## या चुका टाळा

- **फक्त दर्ग्याला जाऊन परत:** बाजीप्रभू-फुलाजीप्रभूंच्या समाध्या आणि अमृतेश्वर मंदिर नक्की बघा.
- **मोठ्या कार्यक्रमाच्या दिवशी न तपासता जाणं:** निर्बंध आणि रस्ते बंद असू शकतात.
- **पावसात पुलाजवळ आणि कड्यावर फोटो:** वारा आणि घसरण.
- **संध्याकाळी उशिरा घाटरस्ता:** धुकं आणि वळणं; अंधार होण्याआधी निघा.

## जवळपास अजून काय बघायचं

- **[पन्हाळा किल्ला](/panhala-fort/):** साधारण ६० किमी; इथूनच सुटका सुरू झाली.
- **[महालक्ष्मी मंदिर, कोल्हापूर](/mahalakshmi-temple-kolhapur/)**
- **[ज्योतिबा मंदिर](/jyotiba-temple/)**
- **[महाराष्ट्रातील किल्ले](/forts-in-maharashtra/)**

## लोक नेहमी विचारतात

### विशाळगडचा इतिहास काय?

जुलै १६६० मध्ये पन्हाळ्याला पडलेला सिद्दी जौहरचा वेढा फोडून छत्रपती शिवाजी महाराज रात्री विशाळगडाकडे निघाले. पाठलाग करणाऱ्या फौजेला बाजीप्रभू देशपांडे आणि फुलाजीप्रभूंनी घोडखिंडीत (पावनखिंड) रोखलं आणि महाराज सुखरूप विशाळगडावर पोचले. त्या दोघांच्या समाध्या विशाळगडावर आहेत.

### विशाळगडला प्रवेश शुल्क आहे का?

गडाला प्रवेश शुल्क नाही. पायथ्याला पार्किंगचं छोटं शुल्क घेतलं जातं.

### पन्हाळा, पावनखिंड आणि विशाळगड एका दिवसात होतात का?

गाडीने हो: सकाळी पन्हाळा, दुपारी पावनखिंड स्मारक, आणि संध्याकाळआधी विशाळगड. पायी पन्हाळा-पावनखिंड-विशाळगड मोहीम (साधारण ६० किमी) दोन दिवसांची असते आणि ती दरवर्षी जुलैमध्ये संस्था काढतात.

### विशाळगडला सध्या जाता येतं का?

हो, गड दिवसा खुला असतो. २०२४-२५ मध्ये गडावरची अतिक्रमणं हटवण्याची कारवाई झाली, आणि अशा काळात किंवा मोठ्या कार्यक्रमांच्या दिवशी प्रवेशावर तात्पुरते निर्बंध येऊ शकतात. जायच्या आधी स्थानिक बातम्या किंवा पोलिसांच्या सूचना बघा.

## स्रोत

- [Wikipedia: Vishalgad](https://en.wikipedia.org/wiki/Vishalgad)
- [Optfind: Vishalgad timings and parking](https://www.optfind.com/Tourism/TourismDetails.php?tid=Vishalgad-Fort-Kolhapur-Maharashtra-India)
- [ThePrint/PTI: Vishalgad anti-encroachment drive](https://theprint.in/india/shivaji-linked-fort-turns-battleground-as-mob-targets-police-during-anti-encroachment-drive/2176100)
