लोणार सरोवर माहिती
Lonar Crater Lake Information in Marathi
हजारो वर्षांपूर्वी उल्का आदळून तयार झालेलं, खाऱ्या पाण्याचं गोल सरोवर.
Lonar Crater Lake, Lonar, Lonar lake, Lonar crater, लोणार, लोणार विवर, Daitya Sudan temple, Lonar meteorite crater
एका नजरेत
- कुठे
- लोणार, बुलढाणा जिल्हा; जालन्यापासून साधारण ८०-९० किमी, संभाजीनगरपासून साधारण १६०-१७० किमी
- प्रकार
- धरण / तलाव
- किती अवघड
- मध्यम
- कधी जायचं
- ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी
- पायथ्याचं गाव
- लोणार गाव (एमटीडीसी रिसॉर्ट जवळ)
- वर कसं जायचं
- विवराच्या काठावरून पायवाटेने खाली सरोवरापर्यंत, साधारण ३०-४५ मिनिटं; वर येताना जास्त वेळ
- किती वेळ लागतो
- अर्धा ते एक दिवस
- तिकीट
- विवर आणि मंदिरं साधारण मोफत; अभयारण्याचे नियम लागू
गाडी जिथपर्यंत जाते (पायथा, पार्किंग किंवा जेट्टी) तिथपर्यंतचा रस्ता दिसेल.
सध्याची स्थिती (२०२६): सरोवराची पाण्याची पातळी २०-२५ फुटांनी वाढल्याने काठावरची काही जुनी मंदिरं पाण्याखाली गेली आहेत आणि काही वाटा बदललेल्या असू शकतात. सरोवरात आंघोळ मनाई आहे. जाण्याआधी लोणार वनविभाग किंवा एमटीडीसीमध्ये वाटांची स्थिती विचारा.
लोणार म्हणजे विदर्भ-मराठवाड्याच्या सीमेवरचं, उल्का आदळून तयार झालेलं गोल विवर आणि त्यात खाऱ्या-अल्कधर्मी पाण्याचं सरोवर. काठावरून खाली पाहिलं की हिरवीगार वाटी आणि मधे पाणी. विवराभोवती यादव-चालुक्य काळातली अनेक मंदिरं, त्यातलं दैत्यसूदन मंदिर सगळ्यात सुंदर. हे सरोवर अभयारण्य, रामसर पाणथळ स्थळ आणि राष्ट्रीय भू-वारसा स्मारक आहे.
थोडक्यात
| कुठे | लोणार, बुलढाणा जिल्हा |
| विवराचा व्यास | साधारण १.८ किमी |
| जवळचं स्टेशन | जालना (साधारण ८०-९० किमी) |
| संभाजीनगरहून | साधारण १६०-१७० किमी, ३.५-४ तास |
| पुण्याहून | साधारण ३८०-४०० किमी |
फिरायचा क्रम (एक दिवस)
| वेळ | काय |
|---|---|
| सकाळी ७-८ | एमटीडीसीजवळच्या पॉइंटवरून विवराचं दृश्य |
| ८-९ | पायवाटेने खाली सरोवराकडे (वाटाड्यासोबत) |
| ९-११ | काठावरची मंदिरं (कमळजा देवी इ.), पक्षी |
| ११-१२:३० | वर चढ |
| १-२ | जेवण |
| ३-४ | दैत्यसूदन मंदिर (गावात) |
| ४:३०-६ | धार मंदिर (झरा), सूर्यास्ताला काठावरचा पॉइंट |
किती खर्च येतो?
| खर्च | अंदाजे |
|---|---|
| विवर, मंदिरं | साधारण मोफत |
| स्थानिक वाटाड्या (ग्रुपसाठी) | ₹३००-६०० |
| संभाजीनगरहून टॅक्सी (जाऊन-येऊन) | ₹४,५००-६,५०० (गाडीमागे) |
| एमटीडीसी/लॉज (रात्र) | ₹१,५००-३,००० |
| जेवण | ₹२००-४०० |
सुविधा
- एमटीडीसी रिसॉर्ट विवराच्या काठाजवळ; गावात लॉज आणि हॉटेल्स.
- खाली सरोवराजवळ पाणी, खाणं काही मिळत नाही.
- उतरण-चढण दमवणारी; ज्येष्ठांनी वरच्या पॉइंट्सवरूनच बघावं.
कधी जायचं
- ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी: हवा छान, विवर हिरवं, स्थलांतरित पक्षी.
- मार्च ते जून: विदर्भाचं प्रचंड ऊन; पहाटेच फिरा.
- पावसाळा: हिरवाई सुंदर, पण वाटा घसरड्या आणि पाण्याची पातळी वाढलेली.
या चुका टाळा
- दुपारी खाली उतरणं: परत चढताना उन्हात दमछाक होते.
- सरोवरात हात-पाय धुणं, आंघोळ: मनाई; पाणी खारं-अल्कधर्मी आहे.
- वाटाड्याशिवाय काठावरच्या जंगलवाटांवर: वाटा फुटतात.
- मंदिरांत कचरा, दिवे-अगरबत्ती पाण्यात सोडणं.
जवळपास अजून काय बघायचं
- शाळेच्या सहलीसाठी ठिकाणं: मुलं काय शिकतील, एसटी सवलत.
- हिवाळ्यात फिरायची ठिकाणं: किल्ले, कोकण, जंगल आणि लेणी.
- शेगाव: साधारण १२०-१३० किमी.
- सिंदखेड राजा: जिजाऊंचं जन्मस्थान, साधारण ६०-७० किमी.
- अजिंठा लेणी: संभाजीनगरच्या वाटेवर (सोमवारी बंद).
- नागपूर एका दिवसात: विदर्भ ट्रिपसाठी.
इथे काही बदललंय?
तिकीट, वेळ, रस्ता बंद. नुकतेच जाऊन आला असाल तर आम्हाला सांगा. आम्ही चेक करून माहिती बदलू.
WhatsApp वर कळवा तुमचा अनुभव पाठवालोक नेहमी विचारतात
लोणार सरोवर कसं तयार झालं?
हजारो वर्षांपूर्वी एक उल्का बेसाल्टच्या जमिनीवर आदळली आणि साधारण १.८ किमी व्यासाचं गोल विवर तयार झालं; त्यात पाणी साचून सरोवर झालं. बेसाल्टमधलं असं विवर फार दुर्मिळ आहे.
लोणारचं पाणी गुलाबी का झालं होतं?
जून २०२० मध्ये पाणी काही आठवडे गुलाबी-लाल झालं होतं. खाऱ्या पाण्यातल्या सूक्ष्मजीवांमुळे (हॅलोआर्किया) आणि उन्हाने पाणी आटल्यामुळे हे झालं; पावसानंतर रंग पुन्हा नेहमीसारखा झाला.
लोणार सरोवरात उतरता येतं का?
विवराच्या काठावरून खाली सरोवरापर्यंत पायवाट आहे, पण सरोवरात आंघोळ किंवा पोहणं मनाई आहे. हे अभयारण्य आणि रामसर स्थळ आहे.
लोणारची पाण्याची पातळी का वाढली आहे?
मागच्या काही वर्षांत जास्त पाऊस आणि आजूबाजूचे झरे उघडल्यामुळे पातळी २०-२५ फुटांनी वाढली, आणि काठावरची काही जुनी मंदिरं पाण्याखाली गेली. यावर उच्च न्यायालयात सुनावणी सुरू आहे.
माहितीचे स्रोत: Wikipedia: Lonar Wildlife Sanctuary, Deccan Herald: Temples submerged as Lonar water level rises (Jan 2026), ThePrint: Lonar water level up 20–25 feet (Mar 2026)
ही माहिती कशी चेक करतो? स्वतः जाऊन, सरकारी आणि अधिकृत माहिती बघून आणि नुकतेच जाऊन आलेल्या लोकांना विचारून. अधिक वाचा