रामटेक माहिती: गडमंदिर, खिंडसी तलाव आणि कालिदास स्मारक
Ramtek Information in Marathi
जिथे प्रभू रामचंद्र वनवासात थांबले आणि कालिदासाने मेघदूत लिहिलं असं मानतात: टेकडीवरचं किल्ल्यातलं मंदिर आणि खाली खिंडसीचं पाणी.
Ramtek, Ramtek, रामटेक, Ramtek temple, Ramtek fort temple, गडमंदिर, Ramagiri, Khindsi lake, खिंडसी तलाव, Kalidas Smarak, कालिदास स्मारक, Ambala lake
एका नजरेत
- कुठे
- नागपूरच्या ईशान्येला; नागपूर स्टेशनहून साधारण ५०-५६ किमी, नागपूर-जबलपूर महामार्गावर मनसरहून आत
- प्रकार
- मंदिर
- किती अवघड
- सोपं
- कधी जायचं
- ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी; पावसाळ्यात परिसर हिरवागार
- पायथ्याचं गाव
- रामटेक शहर
- वर कसं जायचं
- गाडीने टेकडीवरच्या मंदिराजवळ, किंवा गावातून पायऱ्यांनी
- किती वेळ लागतो
- एक दिवस (मंदिर, कालिदास स्मारक, अंबाळा, खिंडसी)
- तिकीट
- मंदिराला शुल्क नाही; खिंडसीला बोटिंगचे वेगळे दर
- वेळ
- मंदिर साधारण सकाळी लवकर ते संध्याकाळी ६
रामटेकला जायचं ठरवलं असेल, तर सकाळी आठपर्यंत नागपूरहून निघा. आधी टेकडीवरचं मंदिर आणि कालिदास स्मारक करा, कारण तिथे सावली कमी आहे, आणि दुपार खिंडसी तलावाला द्या. एका दिवसात सगळं आरामात होतं.
रामटेक म्हणजे काय खास?
नागपूरपासून साधारण पन्नास किलोमीटरवर, रामगिरी टेकडीवर एका किल्ल्याच्या आत रामाचं मंदिर आहे. वनवासात असताना प्रभू रामचंद्र, सीता आणि लक्ष्मण इथे थांबले, म्हणून या जागेला “रामटेक” नाव पडलं, अशी आख्यायिका आहे. आजचं मंदिर अठराव्या शतकात नागपूरच्या रघुजी भोसले यांनी बांधलं, असं मानलं जातं.
पण रामटेकचा इतिहास त्याहून खूप जुना आहे. पाचव्या शतकात वाकाटक घराण्याच्या राणी प्रभावतीगुप्तेच्या काळात इथे नरसिंह, त्रिविक्रम, वराह यांची मंदिरं बांधली गेली, आणि महाकवी कालिदासाने याच रामगिरीवर “मेघदूत” लिहिलं, असं मानलं जातं. म्हणजे एका टेकडीवर पुराण, इतिहास आणि साहित्य, तिन्ही एकत्र.
टेकडीवर काय बघायचं?
| ठिकाण | कुठे | खास |
|---|---|---|
| राम गडमंदिर | रामगिरी टेकडीवर, किल्ल्यात | भोसलेकालीन मंदिर; गाभाऱ्यात फोटो नाही |
| वाकाटक मंदिरं, कापूर-सिंदूर बावडी | मंदिराजवळ | पाचव्या शतकातली मंदिरं |
| कालिदास स्मारक | मंदिरापासून ~२.७ किमी पूर्वेला | मेघदूत-शाकुंतलावरची चित्रं |
| अंबाळा तलाव | पायथ्याला, ~१.५ किमी वाट | जुन्या मंदिरांचा समूह |
| खिंडसी तलाव | रामटेकपासून ~३.५ किमी | बोटिंग, जलक्रीडा, एमटीडीसी रिसॉर्ट |
टेकडीला वळसा घालून गाडीरस्ता वर जातो, आणि पूर्व बाजूला कालिदास स्मारकाजवळ पार्किंग आहे. गावातून पायऱ्यांनीही वर चढता येतं. वर किल्ल्याच्या तटबंदीत राम, सीता आणि लक्ष्मणाचं पांढरंशुभ्र मंदिर आहे. दिवाळीत हे संपूर्ण मंदिर दिव्यांनी उजळून निघतं. गाभाऱ्यात फोटो काढू नका.
मंदिराजवळ जुनी वाकाटककालीन मंदिरं, कापूर बावडी आणि सिंदूर बावडी या जुन्या विहिरी आहेत. तटबंदीवरून खालचा परिसर आणि दूरवर खिंडसीचं पाणी दिसतं.
कालिदास स्मारक मंदिर परिसरापासून साधारण पावणेतीन किलोमीटर पूर्वेला आहे: गोलाकार इमारत, आणि आतल्या भिंतींवर कालिदासाच्या जीवनावरची आणि त्याच्या काव्यातली चित्रं. मेघदूत, शाकुंतल वाचलेलं असेल तर ही चित्रं बघायला फार मजा येते.
अंबाळा तलाव आणि जैन मंदिर
टेकडीच्या पायथ्याला, यात्रेकरूंच्या वाटेने साधारण दीड किलोमीटरवर अंबाळा तलाव आहे: पवित्र मानलं जाणारं पाणी, आणि त्याच्या काठावर जुन्या मंदिरांचा समूह. शांतपणे फिरायला ही जागा छान आहे. गावात शांतिनाथांचं मोठं जैन मंदिरही आहे.
खिंडसी तलाव
रामटेकपासून साधारण साडेतीन किलोमीटरवर खिंडसी तलाव आहे: जंगल आणि टेकड्यांनी वेढलेलं मोठं पाणी. इथे मोटरबोट, पॅडल बोट, रोइंग बोट आणि वॉटर स्कूटरसारख्या जलक्रीडा आहेत. एमटीडीसीचं रिसॉर्ट तलावाच्या काठावर आहे, आणि तिथल्या खोल्यांमधून तलावाचं सुंदर दृश्य दिसतं. आजूबाजूला काही साहसी कॅम्पही आहेत, जिथे कायाकिंग आणि मुक्काम करता येतो. संध्याकाळी तलावावरचा सूर्यास्त बघा.
कसं जायचं?
नागपूरहून नागपूर-जबलपूर महामार्गाने मनसरपर्यंत, आणि तिथून रामटेककडे वळा; साधारण पन्नास-छपन्न किलोमीटर, सव्वा ते दीड तास. नागपूरहून रामटेकला एसटी नियमित जातात. रामटेकमध्ये मंदिर, स्मारक आणि खिंडसी करायला रिक्षा किंवा स्वतःची गाडी सोयीची. रामटेकला रेल्वे स्टेशनही आहे, पण नागपूरहून रस्त्याने जाणं सोपं.
एका दिवसाचा प्लॅन
| वेळ | काय |
|---|---|
| सकाळी ८ | नागपूरहून निघा (मनसरमार्गे) |
| ९.३० ते १२.३० | गडमंदिर, जुनी मंदिरं, कालिदास स्मारक |
| दुपारी | जेवण, अंबाळा तलाव |
| ३ नंतर | खिंडसी तलाव, बोटिंग, सूर्यास्त |
| संध्याकाळ | नागपूरला परत |
सकाळी आठला नागपूरहून निघा. साडेनऊ ते साडेबारा टेकडीवरचं मंदिर, जुनी मंदिरं आणि कालिदास स्मारक. दुपारी गावात जेवण, आणि वेळ असेल तर अंबाळा तलाव. दुपारी तीनपासून खिंडसी तलाव, बोटिंग आणि सूर्यास्त, आणि संध्याकाळी नागपूरला परत. पेंचला जाणार असाल तर रामटेक वाटेतच येतं; पेंचचं खुर्सापार गेट इथून फार लांब नाही.
किती खर्च येईल?
मंदिर आणि स्मारकाला शुल्क नाही. नागपूरहून एसटीने जाऊन-येऊन माणशी साधारण दीडशे-दोनशे रुपये. चौघे गाडीने गेलात तर पेट्रोल माणशी दीडशे-दोनशे. खिंडसीला बोटिंगचे दर बोटीच्या प्रकारानुसार वेगळे. खाणं धरून एकूण माणशी साधारण पाचशे ते आठशे रुपये.
कधी जायचं?
ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी सगळ्यात चांगला काळ. पावसाळ्यानंतर टेकडी आणि खिंडसीचा परिसर हिरवागार असतो. उन्हाळ्यात विदर्भाचं ऊन खूप कडक असतं, म्हणून सकाळी लवकर मंदिर करा. रामनवमी आणि दिवाळीला मंदिरात भक्तांची गर्दी असते.
जाताना एवढं लक्षात ठेवा
टेकडीवर माकडं आहेत; हातात खाऊच्या पिशव्या उघड्या ठेवू नका. पायऱ्यांनी चढणार असाल तर पाणी सोबत ठेवा. खिंडसीला बोटिंग करताना लाइफ जॅकेट घाला, आणि तलावात पोहायला उतरू नका.
जवळपास अजून काय बघायचं
- पेंच व्याघ्र प्रकल्प: रामटेकच्या उत्तरेला, वाघांचं जंगल.
- नागपूर एका दिवसात: दीक्षाभूमी, झिरो माइल आणि फुटाळा.
- उमरेड-कऱ्हांडला: नागपूरजवळचं वाघांचं अभयारण्य.
इथे काही बदललंय?
तिकीट, वेळ, रस्ता बंद. नुकतेच जाऊन आला असाल तर आम्हाला सांगा. आम्ही चेक करून माहिती बदलू.
WhatsApp वर कळवा तुमचा अनुभव पाठवालोक नेहमी विचारतात
नागपूरहून रामटेक किती लांब आहे?
नागपूर रेल्वे स्टेशनहून रामटेक साधारण ५०-५६ किलोमीटर, सव्वा ते दीड तास. नागपूर-जबलपूर महामार्गावर मनसर गावापासून रामटेककडे वळायचं.
रामटेक मंदिर कोणी बांधलं?
आजचं राम मंदिर अठराव्या शतकात नागपूरच्या रघुजी भोसले यांनी बांधलं, असं मानलं जातं. पण रामगिरी टेकडीवरची मंदिरं त्याहून खूप जुनी आहेत; वाकाटक काळातली नरसिंह, त्रिविक्रम, वराह अशी मंदिरंही इथे आहेत.
खिंडसी तलाव कुठे आहे?
रामटेकपासून साधारण साडेतीन किलोमीटरवर, जंगल आणि टेकड्यांनी वेढलेला मोठा तलाव. इथे मोटरबोट, पॅडल बोट आणि इतर जलक्रीडा आहेत, आणि एमटीडीसीचं रिसॉर्ट आहे.
कालिदासाने मेघदूत रामटेकला लिहिलं का?
महाकवी कालिदासाने मेघदूत रामगिरीवर, म्हणजे रामटेकला लिहिलं, असं मानलं जातं. म्हणूनच इथे कालिदास स्मारक आहे, आणि कविकुलगुरू कालिदास संस्कृत विद्यापीठही रामटेकला आहे.
माहितीचे स्रोत: Indianetzone: Ramagiri, Ramtek (50 km from Nagpur, Khindsi 3.5 km, boating), Durg Bharari: Ramtek fort, Kalidas memorial, Vakataka temples, route via Mansar, Outlook Traveller: Exploring Ramtek (temple, Khindsi lake), Yatradham: Ramtek temple built by Raghuji Bhosale, timings
ही माहिती कशी चेक करतो? स्वतः जाऊन, सरकारी आणि अधिकृत माहिती बघून आणि नुकतेच जाऊन आलेल्या लोकांना विचारून. अधिक वाचा