मराठी ट्रॅव्हलआपला प्रवास, आपल्या भाषेत

शनिवारवाडा माहिती

Shaniwar Wada Information in Marathi

पेशव्यांच्या सत्तेचं केंद्र: दिल्ली दरवाजा, मस्तानी दरवाजा, हजारी कारंजं आणि १८२७ च्या आगीनंतर उरलेली भक्कम तटबंदी.

Shaniwar Wada, Shaniwar Wada, Shaniwarwada, Shanivarwada, शनिवार वाडा, Peshwa palace Pune, पेशवे वाडा, Delhi Darwaja, Shaniwar wada ticket price, Shaniwar wada timing

शनिवारवाड्याच्या तटबंदीवरून दिसणारी आतली बाग, जोती आणि कारंजी
फोटो: विवेक कदम

एका नजरेत

कुठे
शनिवार पेठ, पुणे; शिवाजीनगर एसटी स्टँडपासून साधारण २ किमी, स्वारगेटपासून साधारण ३.५ किमी
प्रकार
वास्तू
किती अवघड
सोपं
कधी जायचं
वर्षभर; ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी, सकाळी ९ ला उघडल्यावर लगेच
वर कसं जायचं
सपाट; मुख्य आवारात चालत, तटबंदीवर जायला पायऱ्या
किती वेळ लागतो
आत फिरायला दीड ते दोन तास
तिकीट
भारतीय नागरिक ₹२०, विदेशी नागरिक ₹२५०, १५ वर्षांखालील मुलांना तिकीट नाही; तिकीट फक्त ऑनलाइन (गेटवरचा QR कोड)
वेळ
सकाळी ९ ते संध्याकाळी ५.३०, सगळे दिवस
इथे कसं जायचं? Google Maps वर रस्ता बघा

शनिवारवाड्याला जायचा विचार करताय? मग आधी एक गोष्ट सांगतो. आता इथे तिकीट खिडकी नाही; तिकीट फक्त ऑनलाइन मिळतं. गेटवर मोठा QR कोड लावलेला आहे, तो स्कॅन करायचा आणि UPI ने ₹२० भरायचे. विवेक १८ नोव्हेंबर २०२६ ला स्वतः जाऊन आला, तेव्हा फलकावर हेच लिहिलं होतं: भारतीय नागरिक ₹२०, विदेशी नागरिक ₹२५०, १५ वर्षांखालच्या मुलांना तिकीट नाही, आणि वेळ सकाळी ९ ते संध्याकाळी ५.३०, सगळे दिवस. आणि दुसरी गोष्ट: आत रील्स, व्हिडिओ आणि प्रोफेशनल फोटोशूटला मनाई आहे. साधे फोटो काढा, पण ट्रायपॉड लावून शूट करायचा प्लॅन असेल तर तो इथे चालणार नाही.

शनिवारवाडा म्हणजे काय खास?

पुण्याच्या जुन्या पेठांमधून चालत आलात की अचानक समोर उंच दगडी बुरूज आणि भलामोठा दिल्ली दरवाजा उभा दिसतो. हाच शनिवारवाडा. जवळजवळ नव्वद वर्षं अटकेपासून कटकपर्यंतचा मराठ्यांचा कारभार इथून चालायचा. खरं सांगायचं तर आज आत “वाडा” उरलेला नाही. सात मजली इमारत आगीत जळून गेली. पण तटबंदी, पाच दरवाजे, कारंजी, हौद आणि इमारतींचे जोते अजून तसेच आहेत. तटबंदीवर चढून आत पाहिलं की वाडा किती मोठा होता याचा अंदाज येतो, आणि तोच इथला खरा अनुभव आहे.

दुसरी चांगली गोष्ट म्हणजे एएसआयने आत जागोजागी मराठी आणि इंग्रजीत माहिती फलक लावले आहेत. प्रत्येक दरवाजाचं नाव कसं पडलं, कारंज्याची रचना कशी होती, किती लोक इथे राहायचे, हे सगळं तिथेच वाचता येतं. मुलांना घेऊन जात असाल तर हे फलक वाचत वाचत फिरा; शाळेतल्या इतिहासाच्या धड्यापेक्षा जास्त लक्षात राहतं.

थोडा इतिहास

एएसआयच्या फलकानुसार, थोरले बाजीराव पेशव्यांनी (कारकीर्द १७२०-१७४०) शनिवार, १० जानेवारी १७३० ला शुभमुहूर्तावर वाड्याची पायाभरणी केली. शनिवारी पायाभरणी झाली म्हणून नाव पडलं शनिवारवाडा. २२ जानेवारी १७३२, तोही शनिवार, या दिवशी वास्तुशांत झाली. त्या काळी बांधकामाचा एकूण खर्च ₹१६,११० आला होता, असं फलकावर लिहिलं आहे.

मराठा साम्राज्य शिखरावर असताना वाड्यात साधारण एक हजार लोक राहायचे. सरदार, सेनापती, देश-परदेशातले राजदूत इथे भेटायला यायचे. मुख्य इमारत सात मजली होती, आणि असं सांगतात की वरच्या मजल्यावरून आळंदीच्या ज्ञानेश्वर मंदिराचा कळस दिसायचा. १७७३ मध्ये तरुण नारायणराव पेशव्यांची इथेच हत्या झाली; “काका, मला वाचवा!” ही त्यांची हाक नारायण दरवाजाशी जोडली जाते.

जून १८१८ मध्ये दुसऱ्या बाजीरावांनी गादी सोडली आणि ते कानपूरजवळ बिठूरला गेले; वाडा इंग्रजांच्या ताब्यात आला. २७ फेब्रुवारी १८२७ ला लागलेली आग सात दिवस जळत होती आणि त्यात संपूर्ण वाडा भस्मसात झाला (काही पुस्तकांत हे वर्ष १८२८ दिलं आहे; आम्ही इथे एएसआयच्या फलकावरचं वर्ष घेतलं आहे). आज उरली ती भक्कम तटबंदी, दरवाजे आणि जमिनीतले पाये.

१० ओळींत शनिवारवाडा

  1. शनिवारवाडा पुण्याच्या शनिवार पेठेत आहे.
  2. तो थोरले बाजीराव पेशव्यांनी बांधला.
  3. पायाभरणी १० जानेवारी १७३० ला, वास्तुशांत २२ जानेवारी १७३२ ला झाली.
  4. पायाभरणी शनिवारी झाली म्हणून नाव शनिवारवाडा.
  5. १८१८ पर्यंत हे पेशव्यांच्या कारभाराचं केंद्र होतं.
  6. मुख्य इमारत सात मजली होती आणि वाड्यात साधारण हजार लोक राहायचे.
  7. वाड्याला पाच दरवाजे आहेत: दिल्ली, मस्तानी, खिडकी, गणेश आणि नारायण.
  8. आतलं हजारी कारंजं सवाई माधवराव पेशव्यांसाठी बांधलं होतं.
  9. २७ फेब्रुवारी १८२७ च्या आगीत आतला वाडा जळून गेला.
  10. आज हे स्मारक भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षणाच्या (ASI) देखरेखीखाली आहे.

तिकीट आणि वेळ एका नजरेत

माहिती
भारतीय नागरिक ₹२० प्रत्येकी
विदेशी नागरिक ₹२५० प्रत्येकी
१५ वर्षांखालची मुलं तिकीट नाही
तिकीट कसं? फक्त ऑनलाइन: गेटवरचा QR कोड स्कॅन करा
फोन नसेल तर UPI 123Pay: टोल फ्री 7022459111, स्मारक कोड 120
वेळ सकाळी ९ ते संध्याकाळी ५.३०
बंद दिवस नाही, सगळे दिवस उघडं
मनाई व्हिडिओग्राफी, रील्स, लघु व्हिडिओ, प्रोफेशनल फोटोशूट

तिकीट काढताना एक सोपी गोष्ट करा: गेटवर पोचायच्या आधीच फोनमध्ये इंटरनेट आणि UPI चालू आहे ना, बघून घ्या. शनिवार-रविवारी गेटसमोर QR स्कॅन करणाऱ्यांची छोटी गर्दी होते. कोणी साधा फोन वापरत असेल (घरातले आजी-आजोबा वगैरे) तर फलकावरचा 123Pay चा नंबर आहे; पण सोपं म्हणजे ग्रुपमधल्या एकानेच सगळ्यांची तिकिटं काढावी. ऑनलाइन तिकीट आधी काढायचं असेल तर एएसआयच्या asi.paygov.org.in या साईटवरूनही मिळतं.

लाईट अँड साऊंड शोचा उल्लेख गेटवरच्या फलकावर नव्हता. तो कधी चालू, कधी बंद असतो; संध्याकाळी शो बघायचा प्लॅन असेल तर त्या दिवशी आधी चौकशी करा.

कसं जायचं?

कुठून कसं अंदाजे अंतर
पुणे रेल्वे स्टेशन रिक्षा किंवा पीएमपी बस साधारण ४ किमी
शिवाजीनगर एसटी स्टँड रिक्षा किंवा चालत साधारण २ किमी
स्वारगेट पीएमपी बस, रिक्षा साधारण ३.५ किमी
पुणे मेट्रो सिव्हिल कोर्ट किंवा मंडई स्टेशन, तिथून चालत/रिक्षा १-१.५ किमी
मुंबईहून ट्रेन/बसने पुणे, मग वरीलप्रमाणे साधारण १५० किमी

पुण्यात कुठूनही येत असाल तर पीएमपीची “शनिवारवाडा” थांब्याची बस किंवा सरळ रिक्षा सगळ्यात सोपी. बाहेरगावाहून एसटीने येणार असाल तर शिवाजीनगरला उतरा; तिथून शनिवारवाडा अगदी जवळ आहे. मेट्रोने आलात तर जवळच्या स्टेशनवरून दहा-पंधरा मिनिटं चालावं लागतं, आणि हे चालणं जुन्या पेठांमधून असल्यामुळे मजेशीर आहे.

स्वतःची गाडी घेऊन जाणार असाल तर एक गोष्ट लक्षात ठेवा: जुन्या पेठांमध्ये रस्ते अरुंद आणि गर्दी जास्त. जवळच्या सशुल्क पार्किंगमध्ये गाडी लावून चालत या. टू-व्हीलर असेल तर फारसा त्रास होत नाही.

आत काय बघायचं, आणि किती वेळ लागतो?

आत नीट फिरायला दीड ते दोन तास लागतात. फलक वाचत, तटबंदीवर फेरी मारत फिरलात तर एवढा वेळ सहज जातो. हा क्रम सोपा पडतो:

फिरायचा क्रम ठिकाण किती वेळ
१ दिल्ली दरवाजा (मुख्य प्रवेश) १० मिनिटं
२ इतिहासाचे फलक आणि पेशव्यांची वंशावळ १५ मिनिटं
३ हजारी कारंजं १० मिनिटं
४ वाड्याचे जोते, मोठा हौद, विहीर २०-२५ मिनिटं
५ तटबंदीवरून फेरी, वरून बागेचं दृश्य २०-३० मिनिटं
६ गणेश, नारायण, खिडकी आणि मस्तानी दरवाजे २०-३० मिनिटं

दिल्ली दरवाजा: वाड्याचा मुख्य दरवाजा उत्तरेकडे, दिल्लीच्या दिशेने आहे, म्हणून हे नाव. दारावर लोखंडी अणकुचीदार खिळे आहेत; हत्तींनी धडक मारून दार तोडू नये म्हणून. मोठ्या दारात एक छोटा दिंडी दरवाजा आहे, आत जाताना तो नक्की बघा.

इतिहासाचे फलक: आत शिरल्यावर लगेच मराठी-इंग्रजीत “अठराव्या शतकातील शनिवारवाडा” आणि “एकोणिसाव्या शतकातील शनिवारवाडा” असे दोन मोठे फलक आहेत. पुढे “पेशव्यांची वंशावळ” हा फलक आहे, ज्यात बाळाजी विश्वनाथांपासून पुढच्या पेशव्यांचं झाड दाखवलं आहे. मुलांबरोबर असाल तर इथे पाच मिनिटं थांबा.

हजारी कारंजं: हे इथलं सगळ्यात सुंदर काम. सवाई माधवराव पेशव्यांच्या करमणुकीसाठी हे कारंजं बांधलं होतं. कमळाच्या आकाराचं, सोळा पाकळ्यांचं; प्रत्येक पाकळीत सोळा फवारे, आणि परीघ साधारण ऐंशी फूट. फलकावर लिहिलं आहे की त्या काळी शंभर वेगवेगळ्या प्रकारांनी याचं पाणी खेळवलं जायचं. आज ते चालू नाही, पण दगडातली कमळाची रचना अजून स्पष्ट दिसते.

जोते, हौद आणि विहीर: जळालेल्या इमारतींचे दगडी पाये आजही जमिनीवर आहेत. त्यावरून कुठे दिवाणखाना, कुठे महाल होता याचा अंदाज येतो. एका फलकावर “दुगई महाल” असं नाव आहे, पण त्याबद्दल फारशी नोंद उपलब्ध नाही असं एएसआयनेच लिहिलं आहे. एक मोठा दगडी हौद आहे; हजार लोक राहत असताना एवढ्या पाण्याची गरज होतीच. एक खोल दगडी विहीरही आहे; कडेला उभं राहून आत बघा, पण मुलांना कठड्याजवळ एकटं सोडू नका.

तटबंदीवरून फेरी: इथे चुकवू नका. पायऱ्या चढून तटबंदीवर गेलात की खाली पूर्ण बाग, कारंजी आणि जोत्यांची मांडणी एका नजरेत दिसते. तटबंदीवरची वाट रुंद आहे, चालायला सोपी. फोटोसाठी हीच सगळ्यात चांगली जागा.

बाकीचे दरवाजे:

  • गणेश दरवाजा: उत्तरेकडच्या बुरुजाजवळ; जवळच गणपती रंगमहाल आणि गणपती मंदिर असल्यामुळे हे नाव. इथे पंचवीस शिपाई पहाऱ्यावर असत.
  • नारायण दरवाजा: नारायणराव पेशव्यांच्या दुर्दैवी घटनेचा साक्षीदार. जवळच्या जांभळाच्या झाडामुळे याला “जांभूळ दरवाजा” असंही म्हणतात.
  • खिडकी दरवाजा: हा बहुतेक वेळा बंद असायचा आणि छोट्या दिंडी दरवाजातून ये-जा व्हायची. जवळच्या कवठाच्या झाडामुळे याला “कवठी दरवाजा” म्हणतात. इथे पंधरा शिपाई असत.
  • मस्तानी दरवाजा: जुन्या नोंदींमध्ये याला “नाटकशाळा दरवाजा” म्हटलं आहे. पुढे बाजीरावांच्या दुसऱ्या पत्नी मस्तानी यांच्या नावाने हा ओळखला जाऊ लागला. नाना फडणवीसांनी मस्तानीच्या नातवाच्या नावाने याला “अलीबहादूर दरवाजा” असं नाव दिलं होतं. इथे दहा शिपाई असत.

अर्धा दिवस: जुन्या पुण्याचा प्लॅन

वेळ कुठे किती वेळ
सकाळी ९ शनिवारवाडा (उघडल्या उघडल्या) दीड-दोन तास
११ लाल महाल (चालत ५ मिनिटं) ३० मिनिटं
११.४५ कसबा गणपती २०-३० मिनिटं
१२.३० दगडूशेठ हलवाई गणपती ३०-४५ मिनिटं
१.३० तुळशीबाग-मंडई, जेवण १ तास

सकाळी नऊला शनिवारवाडा उघडतो, तेव्हाच पोचा. ऊन चढायच्या आधी तटबंदीवरची फेरी होते आणि गर्दीही कमी असते. शनिवारवाड्यातून बाहेर पडलात की लाल महाल अगदी समोरच आहे; छत्रपती शिवाजी महाराजांचं बालपण इथे गेलं. तिथून कसबा गणपती, पुण्याचं ग्रामदैवत, आणि पुढे दगडूशेठ. दुपारी तुळशीबाग-मंडईत खरेदी आणि जेवण. संध्याकाळ मोकळी असेल तर विश्रामबाग वाडा किंवा केळकर संग्रहालय जोडता येईल. हा पूर्ण प्लॅन चालत आणि रिक्षाने होतो, गाडीची गरज नाही.

किती खर्च येईल?

खर्च एका माणसाचा अंदाजे
प्रवेश तिकीट ₹२० (१५ वर्षांखालच्या मुलांना नाही)
रिक्षा, पुणे स्टेशनहून (शेअर करून) ₹३०-५०
पीएमपी बस ₹१०-३०
पार्किंग (कार, एका गाडीचं) ₹३०-६०
नाश्ता/जेवण, पेठेत ₹१५०-३००
एकूण (पुण्यातून, अर्धा दिवस) साधारण ₹२५०-४००

शनिवारवाडा पुण्यातल्या सगळ्यात स्वस्त ठिकाणांपैकी एक आहे. चार जणांचं कुटुंब, त्यात एक मूल पंधरा वर्षांखालचं असेल, तर तिकिटाचा खर्च फक्त ₹६० येतो. खरा खर्च येण्या-जाण्याचा आणि खाण्याचा. पीएमपी किंवा मेट्रोने आलात आणि पेठेतल्या साध्या हॉटेलात मिसळ-चहा घेतलात तर तीनशेच्या आत सगळं होतं.

खाणं, सोयी आणि बाकी

  • पाणी आणि स्वच्छतागृह: आवारात आहे.
  • बसायला: बागेत बाकं आणि झाडांची सावली.
  • व्हीलचेअर: बागेचा भाग सपाट आहे, पण दरवाजांना उंच उंबरे आहेत आणि तटबंदीवर जायला पायऱ्याच आहेत.
  • खाणं: आत खाण्याचे स्टॉल नाहीत. बाहेर पडलात की लगेच मिसळ, वडापाव, चहा, आणि थोडं पुढे तुळशीबागेजवळ भरपूर हॉटेल्स.
  • मोबाईल नेटवर्क: शहराच्या मध्यभागी असल्यामुळे नेटवर्क चांगलं; ऑनलाइन तिकिटाला अडचण येत नाही.

कधी जायचं?

  • ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी: सगळ्यात आरामदायक हवा.
  • सकाळी ९ ते ११: कमी गर्दी आणि फोटोसाठी चांगला प्रकाश.
  • उन्हाळा: सकाळी लवकरच जा; दुपारी आवारात सावली कमी.
  • पावसाळा: बाग हिरवीगार दिसते, पण तटबंदीवरची वाट निसरडी होते.

विवेक गेला तेव्हा (नोव्हेंबरच्या मध्यात, दुपारी) ऊन बऱ्यापैकी होतं, आणि आवारातला बराचसा भाग उघडा आहे. त्यामुळे टोपी, पाण्याची बाटली बरोबर ठेवा.

गर्दीचे दिवस: शनिवार-रविवार, सुट्ट्या आणि शाळांच्या सहलींच्या दिवसांत (डिसेंबर-जानेवारी) गर्दी जास्त. गणपतीच्या दहा दिवसांत आणि दिवाळीत जुन्या पेठांमध्ये प्रचंड गर्दी असते आणि वाहतुकीचे बदल असतात; त्या दिवसांत गाडी घेऊन जाणं टाळा.

जाताना एवढं लक्षात ठेवा

  • तिकीट फक्त ऑनलाइन: फोनमध्ये UPI आणि इंटरनेट चालू ठेवा.
  • रील्स आणि व्हिडिओला मनाई: साधे फोटो काढा.
  • साडेतीननंतर पोचू नका: ५.३० ला बंद होतं.
  • दुपारी १२-३ टाळा: दगड तापतात, सावली कमी.
  • मुलांकडे लक्ष ठेवा: विहीर, हौद आणि तटबंदीच्या कडा.

हे का सांगतो? तिकीट खिडकी नसल्यामुळे अनेक जण गेटवर पोचल्यावर नेटवर्क किंवा UPI शोधत बसतात, आणि मागे रांग लागते. रील्सबद्दल गेटवरच स्पष्ट फलक आहे; सुरक्षारक्षक हटकू शकतात, त्यामुळे उगाच वाद नको. आणि आतला दोन तासांचा फेरफटका नीट करायचा असेल तर बंद होण्याच्या किमान दोन तास आधी आत शिरा. विहीर आणि हौद खोल आहेत, कठडे सगळीकडे नाहीत; लहान मुलं असतील तर हात धरूनच फिरा.

जवळपास अजून काय बघायचं

शनिवारवाडाचे फोटो

इथे काही बदललंय?

तिकीट, वेळ, रस्ता बंद. नुकतेच जाऊन आला असाल तर आम्हाला सांगा. आम्ही चेक करून माहिती बदलू.

WhatsApp वर कळवा तुमचा अनुभव पाठवा

लोक नेहमी विचारतात

शनिवारवाड्याचं तिकीट किती आहे?

भारतीय नागरिकांना ₹२० आणि विदेशी नागरिकांना ₹२५० प्रत्येकी. १५ वर्षांखालच्या मुलांना तिकीट लागत नाही. तिकीट फक्त ऑनलाइन मिळतं: गेटवरचा QR कोड स्कॅन करून UPI ने पैसे भरायचे. (१८ नोव्हेंबर २०२६ ला प्रत्यक्ष तपासलं.)

शनिवारवाडा किती वाजता उघडतो आणि बंद होतो?

सकाळी ९ ते संध्याकाळी ५.३०, आठवड्याचे सगळे दिवस. आत नीट फिरायला दीड-दोन तास लागतात, म्हणून साडेतीननंतर पोचू नका.

शनिवारवाड्याचं तिकीट खिडकीवर मिळतं का?

नाही, आता फक्त ऑनलाइन तिकीट आहे. गेटवरचा QR कोड स्कॅन करा. स्मार्टफोन नसेल तर UPI 123Pay ने टोल फ्री नंबर 7022459111 वर कॉल करून (स्मारक कोड 120) तिकीट काढता येतं.

शनिवारवाड्यात रील्स किंवा व्हिडिओ काढता येतात का?

नाही. गेटवरच्या फलकानुसार व्हिडिओग्राफी, रील्स, लघु व्हिडिओ आणि व्यावसायिक फोटोशूटला मनाई आहे. साधे फोटो काढायला हरकत नाही.

शनिवारवाडा कोणी आणि कधी बांधला?

थोरले बाजीराव पेशव्यांनी. पायाभरणी शनिवार, १० जानेवारी १७३० ला झाली आणि वास्तुशांत २२ जानेवारी १७३२ ला. १८१८ पर्यंत हे पेशव्यांच्या कारभाराचं केंद्र होतं; २७ फेब्रुवारी १८२७ च्या आगीत आतला वाडा जळाला.

शनिवारवाड्याजवळ अजून काय बघायचं?

लाल महाल, कसबा गणपती, दगडूशेठ हलवाई गणपती, विश्रामबाग वाडा, तुळशीबाग आणि केळकर संग्रहालय. सगळी ठिकाणं १-२ किमीच्या आत, अर्ध्या दिवसात होतात.

तुमचा प्रश्न WhatsApp वर विचारा

माहितीचे स्रोत: भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण (ASI), शनिवारवाड्यावरचे माहिती आणि तिकीट फलक (प्रत्यक्ष भेट, १८ नोव्हेंबर २०२६), ASI ऑनलाइन तिकीट, Wikipedia: Shaniwar Wada

ही माहिती कशी चेक करतो? स्वतः जाऊन, सरकारी आणि अधिकृत माहिती बघून आणि नुकतेच जाऊन आलेल्या लोकांना विचारून. अधिक वाचा

भटकंती प्लॅन, थेट ईमेलवर

नवी ठिकाणं, सोपे ट्रिप प्लॅन आणि घाट-किल्ल्यांचे ताजे अपडेट्स. महिन्यातून दोनदा, तुमच्या inbox मध्ये.

जवळपास आणि अजून काय बघायचं

लोहगड किल्ला शिवरायांनी सुरतेचा खजिना इथे ठेवला होता. विंचू काटा हा गडाचा खास भाग. मावळ, पुणे जिल्हा
राजगड किल्ला गडांचा राजा. सुमारे २५ वर्षं स्वराज्याची राजधानी. राजगड (पूर्वीचा वेल्हे) तालुका, पुणे जिल्हा
तोरणा किल्ला वयाच्या १६ व्या वर्षी शिवरायांनी जिंकलेला पहिला गड. पुणे जिल्ह्यातला सगळ्यात उंच किल्ला. राजगड (पूर्वीचा वेल्हे) तालुका, पुणे जिल्हा
गोल घुमट खांबांशिवाय उभा असलेला प्रचंड घुमट, जिथे कुजबुजही सात वेळा घुमते. विजयपुरा जिल्हा, कर्नाटक
हम्पी विजयनगर साम्राज्याची राजधानी. तुंगभद्रेकाठी दगडांच्या डोंगरात पसरलेली मंदिरं आणि महाल. विजयनगर जिल्हा, कर्नाटक
दीक्षाभूमी जिथे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी लाखो अनुयायांसोबत धम्मदीक्षा घेतली ती पवित्र भूमी: पांढरा स्तूप, बोधिवृक्ष आणि शांतता. नागपूर शहर
सेवाग्राम आश्रम मातीच्या भिंती, साधी कुटी आणि चरखा: जिथून गांधीजींनी स्वातंत्र्यलढ्याची दिशा ठरवली, आणि शेजारी धाम नदीकाठी विनोबांचा आश्रम. वर्धा
सगळे बघापुणे जिल्हा

App म्हणून Save करा

  1. खाली (किंवा वर) Share बटणावर टॅप करा.
  2. यादीत खाली स्क्रोल करून Add to Home Screen निवडा.
  3. वर उजवीकडे Add दाबा. होम स्क्रीनवर मराठी ट्रॅव्हलचा आयकॉन येईल.