तिकोना किल्ला माहिती
Tikona Fort Information in Marathi
त्रिकोणी बालेकिल्ला आणि खाली पसरलेलं पवना धरण.
Tikona Fort, Tikona, Vitandgad, वितंडगड, Tikona killa, Tikona trek
एका नजरेत
पवना धरणाच्या काठावर, त्रिकोणी बालेकिल्ल्यासह उभा असलेला तिकोना. पुण्या-मुंबईहून एका दिवसात होणारा, फार लांब नसलेला पण शेवटच्या खड्या पायऱ्यांमुळे थरार देणारा गड. वरून पवना धरण, तुंग, लोहगड, विसापूर असा मावळचा मोठा पट दिसतो.
इतिहास
पायथ्याची कार्ला, भाजे, बेडसे ही बौद्ध लेणी बघता हा भाग खूप जुना आहे, आणि गडही साधारण ८०० ते १००० च्या दरम्यानचा मानला जातो.
- १५८५: निजामशाहीच्या ताब्यात.
- १६५६-५७ च्या सुमारास: शिवाजी महाराजांनी गड स्वराज्यात आणला आणि नाव ठेवलं वितंडगड.
- १६६५: पुरंदरच्या तहात गड मुघलांना द्यावा लागला; १६७० पर्यंत मराठ्यांनी तो परत मिळवला.
- १६८२: संभाजी महाराज आणि औरंगजेबाचा मुलगा शहजादा अकबर यांची भेट इथे झाली, असं सांगितलं जातं.
- १८१८: इंग्रजांनी गड घेतला.
गडावर काय बघायचं
- पालथा दरवाजा: बोगद्यासारखा, गुहेतून जाणारा पहिला दरवाजा.
- चपेटदान मारुती: एकाच दगडात कोरलेली ७-८ फूट उंच हनुमानाची मूर्ती.
- तळजाई गुहा: पाच दालनांची गुहा, देवीची मूर्ती आणि छतावर कोरलेलं कमळ. कोरड्या ऋतूत इथे मुक्काम करता येतो.
- बालेकिल्ल्याच्या पायऱ्या: कातळात खोदलेल्या, अरुंद आणि खड्या पायऱ्या. हाच तिकोनाचा सगळ्यात थरारक भाग.
- त्र्यंबकेश्वर (महादेव) मंदिर आणि तळी: माथ्याजवळचं लहान मंदिर आणि पिवळसर पाण्याचं “वरण तळं”.
- गडावरून दिसणारं दृश्य: पवना धरण, तुंग, लोहगड, विसापूर आणि संपूर्ण मावळ.
कसं जायचं
आपल्या गाडीने: पुण्याहून पौड-जवण किंवा कामशेत-पवनानगरमार्गे तिकोनापेठ. साधारण ६० किमी, दोन तास.
लोकलने: पुणे-लोणावळा लोकलने कामशेत, तिथून काळे कॉलनी/पवनानगर बस आणि पुढे तिकोनापेठ.
तुंग-तिकोना: अनुभवी ट्रेकर्स तुंग आणि तिकोना एकाच दिवसात करतात.
कधी जायचं
- ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी: बेस्ट वेळ. हवा थंड आणि वाट कोरडी.
- पावसाळा: गड आणि धरण सुंदर दिसतं, पण बालेकिल्ल्याच्या पायऱ्या घसरड्या होतात. रेलिंग धरूनच चढा.
- उन्हाळा: सकाळी लवकर चढा.
फिरायचा क्रम
| वेळ | काय |
|---|---|
| सकाळी ८ | तिकोनापेठ पार्किंग |
| ८-९ | चढ, वाटेत चिलखती बुरुज आणि दरवाजा |
| ९-९:३० | कातळातल्या खड्या पायऱ्या, बालेकिल्ला |
| ९:३०-१०:३० | त्र्यंबकेश्वर मंदिर, टाकी, पवना धरणाचं दृश्य |
| १०:३०-११:३० | उतराई; दुपारी पवना धरण |
किती खर्च येतो?
| खर्च | एका माणसाचा अंदाजे |
|---|---|
| पुण्याहून गाडी (४ जणांत वाटून, ~१२० किमी) | ₹२५०-४०० |
| कामशेतहून रिक्षा (वाटून) | ₹१००-२०० |
| पवना कॅम्पिंग (असल्यास, रात्र) | ₹१,०००-२,००० |
सुविधा
- तिकोनापेठेत छोटी हॉटेल्स आणि पार्किंग.
- गडावर विकत काहीच नाही.
जवळपास अजून काय बघायचं
- लोहगड आणि विसापूर: समोरच दिसणारे दोन मोठे गड.
- बेडसे लेणी, भाजे लेणी, कार्ला लेणी: जवळपासची बौद्ध लेणी.
- पवना धरण: संध्याकाळी काठावर कॅम्पिंग खूप लोकप्रिय.
या चुका टाळा
- पायऱ्यांवर गर्दीत घाई: शेवटच्या पायऱ्या खड्या आणि अरुंद.
- पवना धरणात पोहणं: दर वर्षी बुडण्याच्या घटना.
- गडावर दुकानं नाहीत. खाणं आणि पुरेसं पाणी सोबत ठेवा.
- बालेकिल्ल्याच्या पायऱ्यांवर गर्दी असेल तर एकावेळी एकाच दिशेने जा; लहान मुलांचा हात धरा.
- तळजाई गुहेजवळच्या तळ्याचं पाणी पिण्यायोग्य नाही.
इथे काही बदललंय?
तिकीट, वेळ, रस्ता बंद. नुकतेच जाऊन आला असाल तर आम्हाला सांगा. आम्ही चेक करून माहिती बदलू.
WhatsApp वर कळवा तुमचा अनुभव पाठवालोक नेहमी विचारतात
तिकोना किल्ला कुठे आहे?
पुणे जिल्ह्यात, मावळ भागात, पवना धरणाजवळ. पुण्याहून साधारण ६० किमी आणि मुंबईहून साधारण १२६ किमी. पायथ्याचं गाव तिकोनापेठ.
तिकोना चढायला किती वेळ लागतो?
तिकोनापेठहून पहिल्या (पालथा) दरवाजापर्यंत साधारण ४५ मिनिटं. बालेकिल्ल्याच्या शेवटच्या खड्या पायऱ्यांसह वर पोहोचायला एक तास. सगळा गड बघायला २-३ तास.
तिकोनाला वितंडगड का म्हणतात?
१६५६-५७ च्या सुमारास शिवाजी महाराजांनी हा गड स्वराज्यात आणला आणि त्याचं नाव वितंडगड ठेवलं. त्रिकोणी आकारामुळे लोक त्याला तिकोना म्हणतात.
तिकोनावर पाणी आणि मुक्काम आहे का?
गडावर कातळात खोदलेली पाण्याची टाकी आहेत, पहिल्या दरवाजानंतरच्या टाक्याचं पाणी चांगलं आहे. पावसाळा सोडून तळजाई गुहेत १०-१५ जण राहू शकतात.
तिकोनाला ट्रेनने कसं जायचं?
पुणे-लोणावळा लोकलने कामशेत स्टेशन, तिथून बस किंवा रिक्षाने पवनानगर-तिकोनापेठ.
तिकोना नवशिक्यांसाठी चांगला आहे का?
हो. चढ एक तासाचा आहे आणि शेवटच्या खड्या पायऱ्यांना रेलिंग आहे. पावसात पायऱ्या घसरड्या होतात.
माहितीचे स्रोत: Durg Bharari: Tikona / Vitandgad
ही माहिती कशी चेक करतो? स्वतः जाऊन, सरकारी आणि अधिकृत माहिती बघून आणि नुकतेच जाऊन आलेल्या लोकांना विचारून. अधिक वाचा