तुंग किल्ला (कठीणगड) माहिती
Tung Fort Information in Marathi
तीन बाजूंनी पवनेचं पाणी आणि मधोमध सुळक्यासारखा उभा तुंग: नाव कठीणगड, पण चढ तासाभराचा.
Tung Fort, Tung, Tung fort, Kathingad, कठीणगड, Tungwadi, तुंगवाडी, Tungi, Pawna fort
एका नजरेत
- कुठे
- पवना धरणाजवळ, लोणावळ्यापासून साधारण २४ किमी; पुण्याहून साधारण ६५ किमी
- प्रकार
- किल्ला
- किती अवघड
- मध्यम
- कधी जायचं
- ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी; पावसाळ्यात नियम तपासून
- पायथ्याचं गाव
- तुंगवाडी (तुंगी)
- वर कसं जायचं
- गावातून कातळातल्या पायऱ्या आणि कड्याच्या कडेने जाणारी अरुंद वाट
- किती वेळ लागतो
- चढायला ४५ मिनिटं ते सव्वा तास; गड बघायला ४५ मिनिटं
- तिकीट
- प्रवेश शुल्क नाही
गाडी जिथपर्यंत जाते (पायथा, पार्किंग किंवा जेट्टी) तिथपर्यंतचा रस्ता दिसेल.
पावसाळ्यात: जुलै २०२६ मध्ये पुणे जिल्हा प्रशासनाने तुंग, तिकोना, लोहगड, विसापूर आणि पवना धरण परिसरात पावसाळी निर्बंध लावले होते. पावसाळ्यात जायचं असेल तर त्या वर्षीचे नियम तपासा. ओल्या कातळावर शेवटचा भाग धोकादायक होतो.
पवना धरणाचं पाणी तीन बाजूंनी, आणि मधोमध शंकूसारखा उभा तुंग. दुरून बघितलं तर चढणं अशक्य वाटतं, म्हणून नाव कठीणगड. प्रत्यक्षात तुंगवाडीतून तासाभरात माथा गाठता येतो, फक्त वाट अरुंद आणि कड्याच्या कडेने आहे. माथ्यावरून पवनेचं संपूर्ण पाणी, लोहगड, विसापूर, तिकोना आणि कोरीगड एकाच नजरेत.
थोडा इतिहास
तुंग सतराव्या शतकाआधीचा, आदिलशाही काळातला किल्ला मानला जातो. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी हा भाग स्वराज्यात घेतला. गड छोटा आहे, जास्त फौज ठेवण्यासारखा नाही; पवन मावळातून येणाऱ्या शत्रूवर नजर ठेवून लोहगड-विसापूरला आधीच इशारा देणं हे त्याचं काम होतं.
गडावर काय बघायचं
- मुख्य दरवाजा आणि हनुमान: चढाच्या सुरुवातीला.
- गणेश मंदिर आणि टाकं: वाटेत, कातळात खोदलेलं पाण्याचं टाकं.
- तुंगाई देवीचं मंदिर: बालेकिल्ल्याखाली.
- बालेकिल्ला: अगदी माथ्यावर झेंडा; इथून ३६० अंशात पवना आणि मावळ.
कसं जायचं?
- पुण्याहून: चांदणी चौक-पिरंगुट-पौड-जवण-तुंगवाडी (साधारण ६५ किमी, २ तास), किंवा लोणावळामार्गे.
- मुंबईहून: एक्सप्रेसवेने लोणावळा, मग भुशी धरण-आयएनएस शिवाजी-पेठ शहापूर-तुंगवाडी (साधारण १२० किमी).
- रेल्वे/एसटी: लोणावळा किंवा कामशेत स्टेशन. कामशेतहून मोरवे एसटीने तुंगवाडी फाटा, तिथून ४५ मिनिटं चालत. पवना धरणाकडून बोटीनेही तुंगी गावात जाता येतं (बोट नेहमी असेलच असं नाही).
फिरायचा क्रम
| टप्पा | किती वेळ | काय |
|---|---|---|
| तुंगवाडी → मुख्य दरवाजा | २०-३० मिनिटं | गावातून पायऱ्या |
| दरवाजा → गणेश मंदिर, टाकं | २०-३० मिनिटं | कड्याकडेची अरुंद वाट |
| तुंगाई मंदिर → बालेकिल्ला | १५-२० मिनिटं | शेवटचा खडा भाग |
| माथ्यावर | ३०-४५ मिनिटं | पवना, लोहगड, तिकोना, कोरीगड |
| उतरणं | ४५-६० मिनिटं | त्याच वाटेने, सावकाश |
किती खर्च येतो?
| खर्च | एका माणसाचा अंदाजे |
|---|---|
| स्वतःची गाडी, पुण्याहून (४ जण, ये-जा) | ₹३००-५०० |
| लोणावळ्याहून भाड्याची गाडी (ये-जा, गाडीमागे) | ₹१,२००-१,८०० |
| गावात चहा, घरगुती जेवण | ₹१००-२५० |
| पवनाकाठी कॅम्पसह ट्रेक | ₹१,५००-२,००० |
| प्रवेश शुल्क | नाही |
सुविधा
- जेवण: तुंगवाडीत चहा-नाश्ता आणि घरगुती जेवण; गडावर काही नाही.
- पाणी: गडावरच्या टाक्याचं पाणी पिण्यायोग्य असेलच असं नाही; सोबत २ लिटर.
- राहणं: पवना धरणाकाठी कॅम्पिंग; गावात घरगुती मुक्काम विचारून.
- पार्किंग: तुंगवाडीत.
कधी जायचं?
- ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी: सगळ्यात सुरक्षित; सूर्योदयासाठी पहाटेचा ट्रेक लोकप्रिय.
- पावसाळा: सुंदर, पण शेवटचा कातळ निसरडा आणि निर्बंध असू शकतात.
- उन्हाळा: सकाळी ९ आधी चढून या.
गर्दी
हिवाळ्यातल्या शनिवार-रविवारी पहाटेच्या सूर्योदय ट्रेकची गर्दी असते; पवना कॅम्पवाले ग्रुपही येतात. आठवड्यात शांत.
या चुका टाळा
- अरुंद वाटेवर ओव्हरटेक किंवा धावणं: एका बाजूला दरी आहे, कठडा नाही. एका रांगेत चला.
- पावसात शेवटचा भाग: ओला कातळ घसरतो; पाऊस जोरात असेल तर बालेकिल्ल्याआधी थांबा.
- रात्री उतरणं: पहाटेचा ट्रेक ठीक, पण अंधारात उतरू नका.
जवळपास अजून काय बघायचं
- पवना लेक कॅम्पिंग: गडाखालीच.
- कोरीगड: साधारण १०-१२ किमी.
- तिकोना किल्ला, लोहगड आणि विसापूर.
इथे काही बदललंय?
तिकीट, वेळ, रस्ता बंद. नुकतेच जाऊन आला असाल तर आम्हाला सांगा. आम्ही चेक करून माहिती बदलू.
WhatsApp वर कळवा तुमचा अनुभव पाठवालोक नेहमी विचारतात
तुंग किल्ला खरंच अवघड आहे का?
नाव कठीणगड असलं तरी चढ साधारण तासाभराचा आहे. पण वाट अरुंद आहे, एका बाजूला खोल दरी आणि कठडा नाही, आणि शेवटचा भाग खडा आहे. पावसाळ्यात आणि उंचीची भीती असेल तर काळजी घ्या.
तुंग किल्ल्याला कसं जायचं?
लोणावळ्याहून भुशी धरण-आयएनएस शिवाजी-पेठ शहापूरमार्गे तुंगवाडी (साधारण २० किमी), किंवा पुण्याहून पौड-जवणमार्गे. कामशेतहून मोरवे एसटीने तुंगवाडी फाटा आणि तिथून ४५ मिनिटं चालत.
तुंग आणि कोरीगड एका दिवसात होतात का?
हो. दोन्ही पायथ्यांमध्ये साधारण १०-१२ किमी. सकाळी तुंग, दुपारी कोरीगड, किंवा उलट.
तुंगवर पावसाळ्यात बंदी असते का?
पुणे जिल्हा प्रशासन पावसाळ्यात मावळातल्या पर्यटनस्थळांवर नियम लावतं; २०२६ मध्ये तुंग, तिकोना, लोहगड, विसापूर आणि पवना धरण परिसरावर निर्बंध होते. जायच्या आधी तपासा.
माहितीचे स्रोत: Wikipedia: Tung Fort, Free Press Journal: Pune monsoon restrictions incl. Tung Fort (July 2026), Durg Bharari: Kathingad
ही माहिती कशी चेक करतो? स्वतः जाऊन, सरकारी आणि अधिकृत माहिती बघून आणि नुकतेच जाऊन आलेल्या लोकांना विचारून. अधिक वाचा